Uşaq təhlükəsizliyi

Uşaq internetdə yad adamla yazışır: hansı qaydalar lazımdır

Dərc olunub: · 5 dəq oxu · Puvita redaksiyası

Telefon və söhbət pəncərəsi yanında Puvita personajı — internetdə yazışma üçün ailə qaydaları

Qısa cavab

Uşaq internetdə yad adamla yazışır — bu, oyun və tətbiqlərdə tez-tez olur, ona görə qorxutmaq yox, aydın qaydalar lazımdır. Şəxsi məlumat gizli qalsın, onlayn tanış ilə valideynsiz görüş olmasın, “gəl ayrıca yazışaq” təklifi xəbərdarlıqdır, blokla və şikayət et, uşaq isə qınanmadan sizə danışa bilsin.

Bir çox uşaq oyunlarda, video söhbətlərdə və tətbiqlərdə yeni adamlarla tanış olur. Bu tanışlıqların çoxu zərərsizdir, amma bəzi böyüklər yazışma yolu ilə uşağın etibarını qazanmağa çalışır. Məqsəd uşağı qorxutmaq deyil. Məqsəd bir neçə aydın qayda razılaşdırmaq və uşağın hər dəfə sizə gəlməsini təmin etməkdir. Bu yazı CEOP Education (Böyük Britaniyanın Milli Cinayət Agentliyinin bölməsi), Nemours KidsHealth, Amerika Pediatriya Akademiyası (AAP) və UNICEF-in tövsiyələrinə əsaslanır.

Uşaq internetdə yad adamla yazışır: niyə ayrıca qayda lazımdır

“Yad adamla danışma” qaydasını küçədə başa düşmək asandır. İnternetdə isə çətindir: oyundakı yeni oyunçu bir-iki söhbətdən sonra dost kimi görünür. KidsHealth xəbərdarlıq edir ki, bəzi böyüklər özlərini yeni dost axtaran uşaq və ya yeniyetmə kimi göstərir, internetdə insanlar həmişə doğru danışmır. UNICEF uşaqda tənqidi düşüncə yaratmağı məsləhət görür: internetdə tanış olduğu hər kəsə güvənmək olmaz.

CEOP tövsiyə edir ki, cihaz internetə qoşulursa, uşaq nə qədər kiçik olsa da, bu söhbətə başlayasınız. Altı yaşlı uşağa bir cümlə kifayətdir. On iki yaşlı ilə isə oyunlar və yazışmalar barədə əsl müzakirə aparmaq olar.

Yazışmada təhlükə əlamətləri

Uşağa öyrədin ki, adamın özü haqqında dediyinə yox, etdiyinə baxsın. Bu əlamətlər CEOP, KidsHealth və AAP-dən götürülüb:

  • “Gəl başqa yerdə yazışaq.” CEOP qeyd edir ki, pis niyyətli adamlar uşağı çox vaxt ümumi oyundan və ya forumdan heç kimin nəzarət etmədiyi ayrıca söhbətə aparmağa çalışır.
  • Hədiyyə və dəyişmə. CEOP izah edir ki, hədiyyə, oyun əşyası və ya dəyişmə etibar qazanmaq üçün istifadə oluna bilər — bəzən əvvəlcə heç nə istəmədən.
  • Şəxsi suallar. Ünvan, məktəb, telefon nömrəsi, parol və ya foto soruşmaq — təhlükə işarəsidir. KidsHealth əlavə edir ki, bəziləri nömrəni görmək üçün uşağı onlara zəng etməyə məcbur edir.
  • Göstəriş vermək. CEOP yazır ki, internetdəki böyüklər uşağa nə etməli olduğunu deməməlidir.
  • Qəribə hiss. AAP məsləhət görür: internetdə qəribə və ya narahat hiss yaranırsa, bu, xəbərdarlıqdır — söhbətdən və ya oyundan çıx, etibarlı böyükdən kömək istə.

Birlikdə razılaşdırılacaq qaydalar

Qaydaları uşaq özü də qurmağa kömək edəndə daha yaxşı işləyir. Qısa ailə siyahısı belə ola bilər:

  • Şəxsi məlumat gizli qalır: tam ad, ünvan, məktəb, telefon nömrəsi və parollar. Ətraflısı — uşaq internetdə hansı məlumatı paylaşmamalıdır yazımızda.
  • İnternetdə tanış olduğun heç kimlə valideynin razılığı və iştirakı olmadan görüşmə. Bu, KidsHealth-in əsas qaydalarından biridir.
  • Cavab verməmək və bloklamaq olar. AAP yazır ki, real həyatda tanımadığın adamların istəyini görməzdən gəlmək və ya bloklamaq tamamilə normaldır.
  • Tanımadığın adamın göndərdiyi keçidi açma (UNICEF, AAP).
  • “Blokla” və “Şikayət et” düymələrini tanı. CEOP təhlükəsizlik ayarlarını uşaqla birlikdə qurmağı və hər oyunda bloklamağı və şikayət etməyi bildiyini yoxlamağı tövsiyə edir.
  • Ümumi otaqda oyna. CEOP 11 yaş və kiçik uşaqlar üçün cihazın yataq otağında yox, ailənin oturduğu otaqda işlədilməsini tövsiyə edir.
  • Böyüyə danış: qorxudan, incidən və ya qəribə görünən hər mesaj barədə. Hədələrə heç vaxt cavab vermə (KidsHealth).

Uşağa tezliklə öz telefonunu alacaqsınızsa, ilk telefon nə vaxt alınmalıdır yazısına baxın.

Uşağın köməyə ehtiyacı ola biləcəyinin əlamətləri

Uşaqlar həmişə dərhal danışmır. KidsHealth uşağın internetdə hədəfə alına biləcəyini göstərən əlamətləri sayır: xüsusən gecə internetdə uzun saatlar keçirmək; tanımadığınız adamlardan zənglər; yad adamlardan gələn hədiyyələr; siz otağa girəndə ekranı tez söndürmək; ailədən uzaqlaşmaq və internetdə nə etdiyindən danışmaq istəməmək. Bir əlamət tək başına heç nəyi sübut etmir, amma sakit söhbət üçün səbəbdir.

Uşaq narahatedici yazışmadan danışanda

Sizin reaksiyanız uşağın növbəti dəfə danışıb-danışmayacağını həll edir.

  1. Sakit qalın və danışdığı üçün təşəkkür edin. KidsHealth valideynlərdən uşağın sözünü ciddi qəbul etməyi xahiş edir.
  2. Uşağı qınamayın. CEOP və AAP vurğulayır ki, uşaq səhv etdiyini düşünsə belə, günah heç vaxt onda deyil.
  3. Tam qadağadan çəkinin. CEOP qeyd edir ki, uşaqlar çox vaxt cihazlarının alınacağından qorxub susurlar. Həmin tətbiqə fasilə vermək adətən kifayətdir.
  4. Birlikdə bloklayın və şikayət edin — tətbiqdə və ya oyunda.
  5. Ciddi haldırsa, kömək istəyin. Böyük bir adamın uşağınıza pis niyyətlə yaxınlaşdığından narahatsınızsa, polisə və ya ölkənizin rəsmi müraciət xidmətinə yazın. Uşaq uzun müddət çox narahat görünürsə, pediatr və ya ailə həkimi ilə danışın.

Puvita burada necə kömək edir

Puvitada uşaq real ad və ya şəkil yox, ləqəb, yaş və avatarla istifadə edir. Dostluq istəyini digər uşaq özü qəbul edir, uşaqlar oyun dəvətləri və hazır mesajlar göndərə bilər. Dostlara öz sözləri ilə yazmaq üçün valideynin icazəsi lazımdır, valideyn zonasında PIN ilə Dostları tamamilə söndürmək də olar. Hər mesaj yoxlanır ki, telefon nömrəsi, e-poçt, keçid və ünvan göndərilməsin. Uşaq istənilən adamı bloklaya və şikayət edə bilər. Valideyn dostlar arasındakı yazışmanı oxumur, amma süzgəc mesajı saxlayanda xəbər tutur. Eyni valideyn zonasında gündəlik ekran vaxtı limiti və sakit saatlar da təyin edə bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

Uşaqla internetdəki yad adamlar barədə neçə yaşından danışmaq lazımdır?

CEOP Education tövsiyə edir ki, cihazı internetə qoşulursa, uşaq nə qədər kiçik olsa da, onunla yazan adamlar barədə danışasınız. Kiçik uşağa sadə sözlərlə, böyüdükcə daha ətraflı izah edin.

Kiminsə uşağıma internetdə yaxınlaşmaq istədiyini necə anlayım?

Kimsə uşağı ayrıca söhbətə çağırırsa, hədiyyə və ya oyun əşyası verirsə, ünvan, məktəb, foto soruşursa, ona nə etməli olduğunu deyirsə — diqqətli olun. KidsHealth gecə uzun saatlar internetdə qalmağı və siz girəndə ekranı tez söndürməyi də əlamət sayır.

Yad adam yazıbsa, uşağa interneti tamamilə qadağan etməliyəmmi?

CEOP qeyd edir ki, uşaqlar çox vaxt telefonu əllərindən alınacağından qorxub susurlar. Tam qadağa əvəzinə həmin tətbiqə qısa fasilə vermək daha yaxşıdır ki, uşaq sonra da sizə danışsın.

Uşaq tanımadığı adamları bloklaya bilərmi?

Bəli. Amerika Pediatriya Akademiyası yazır ki, real həyatda tanımadığın adamların istəyinə və mesajına cavab verməmək və onları bloklamaq tamamilə normaldır.

Uşağıma internetdə yazan böyük haqqında hara müraciət edim?

Əvvəlcə tətbiqin və ya oyunun “Şikayət et” düyməsindən istifadə edin. Uşağın təhlükədə olduğunu düşünürsünüzsə, polisə və ya ölkənizin rəsmi uşaq müdafiəsi xidmətinə müraciət edin.

Mənbələr

  1. CEOP Education (National Crime Agency). Online contact and staying safe. baxılıb: .
  2. CEOP Education (National Crime Agency). Gaming: what parents and carers need to know. baxılıb: .
  3. Nemours KidsHealth. Internet Safety for Kids & Teens (2026). baxılıb: .
  4. HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics). What is sextortion and how are online predators targeting teens? (2025). baxılıb: .
  5. UNICEF Parenting. Online privacy checklist for parents. baxılıb: .

Bu yazı necə hazırlanıb

Bu yazı yuxarıdakı mənbələr əsasında AI-nın köməyi ilə yazılıb və redaksiya qaydalarımız üzrə avtomatik yoxlanıb. Bu, ümumi məlumatdır, tibbi, hüquqi və ya psixoloji məsləhət deyil. Səhv görsəniz, support@puvita.io ünvanına yazın, düzəldək. Necə yazırıq.