Ev tapşırığı
Uşaq ev tapşırığı etmək istəmir: davasız necə həll etmək olar

Qısa cavab
Uşaq ev tapşırığı etmək istəmirsə, dava adətən qaydalar əvvəlcədən razılaşdırılanda azalır. Sabit vaxt və yer seçin, tapşırıqların sırasını uşaq özü seçsin, qısa fasilələr planlayın, yaxında olun, amma işi onun yerinə görməyin. Nəticəni yox, səyi tərifləyin. İmtina davam edirsə, müəllimlə danışın.
Bir çox ailədə ev tapşırığı vaxtı ah-uf, göz yaşı və yüksələn səslə keçir. Bununla tək deyilsiniz və bu, uşağın tənbəl olduğu və ya sizin səhv etdiyiniz demək deyil. ABŞ Məktəb Psixoloqları Milli Assosiasiyasının (NASP), ABŞ Təhsil Nazirliyinin və Nemours KidsHealth-in tövsiyələri eyni fikrə gəlir: qaydalar dərsdən əvvəl aydın olanda və iş valideynin yox, uşağın özünün olanda dava xeyli azalır.
Dava niyə başlayır
Ev tapşırığı üstündə mübahisənin adətən tək səbəbi olmur. Tapşırıq anlaşılmaz və ya çətin ola bilər. Uşaq uzun məktəb günündən sonra yorğun ola bilər. Bəzən isə mübahisənin özü vərdişə çevrilir: dəftər hələ açılmamış hər iki tərəf davaya hazır olur.
NASP qeyd edir ki, valideynlər və müəllimlər çox vaxt uşağın tapşırığı qəsdən unutduğunu düşünürlər. Diqqət və ya iş yaddaşı ilə çətinliyi olan uşaqlarda isə təkcə mükafat və ya cəza adətən kifayət etmir. KidsHealth əlavə edir ki, davamlı şikayət və çətinlik bəzən öyrənmə, diqqət, görmə və ya eşitmə problemindən xəbər verə bilər. Belə bir təkrarlanan hal görürsünüzsə, müəllimlə danışın, narahatsınızsa, həkimə də müraciət edin.
Planı dərsdən əvvəl razılaşdırın
Mübahisələrin çoxu elə o anda yaranır. Sakit vaxtda qurulan plan bu anların çoxunu aradan qaldırır. NASP bir neçə addım təklif edir:
- Daimi yer — lazım olan hər şey əlinin altında olsun: qələm, dəftər, xətkeş.
- Daimi vaxt — ailənizə uyğun olsun, məsələn, yüngül qəlyanaltı və bir az oyundan sonra və ya axşam yeməyindən sonra.
- Axşamın qısa planı — tapşırıqları siyahıya yazın, hər birinə nə vaxt başlanacağını razılaşdırın, uşaqdan hər birinin nə qədər çəkəcəyini təxmin etməsini istəyin.
NASP planlaşdırmanı uşağın öz əlində saxlayan gündəlik bir sual da təklif edir: "Bu gün nə etməlisən və nə vaxt edəcəksən?" Addım-addım bələdçi üçün ev tapşırığı rutini: vaxtı və yeri yazımıza baxın.
Uşağa bir az seçim verin
Ev tapşırığı üstündə davaların çoxu əslində "kim qalib gələcək" mübarizəsidir. Kiçik seçim gərginliyi azalda bilər. NASP seçimi sadə həvəsləndirmə üsulu sayır: məsələn, uşaq tapşırıqların sırasını və ya cədvəlini özü seçsin. KidsHealth qeyd edir ki, bəzi uşaqlar enerjiləri varkən ən çətin tapşırıqdan başlamağı sevir, bəziləri isə əvvəl asan bir işi bitirməyi.
Araşdırma da bu istiqaməti dəstəkləyir. Frontiers in Psychology jurnalında 2019-cu ildə 666 orta məktəb şagirdi üzərində aparılan araşdırma göstərib ki, valideyn uşağın müstəqilliyini dəstəklədikdə şagirdlər ev tapşırığına daha çox səy göstərməyə meyillidir. Müəlliflər bu dəstəyi uşağın özünün həll axtarmasını və seçim etməsini həvəsləndirmək, əmredici dildən qaçmaq kimi təsvir edir. Araşdırma səbəbi sübut etmir, əlaqə göstərir, amma praktik tövsiyələrlə üst-üstə düşür.
Gündəlik həyatda fərq belədir: "Hansından başlamaq istəyirsən?" və "İndi otur, riyaziyyatı et."
Fasilə, sakit söz və tərif
Uşaq əsəbləşəndə daha çox təzyiq adətən vəziyyəti pisləşdirir. ABŞ Təhsil Nazirliyi tövsiyə edir ki, uşaqda əsəbilik əlamətləri görünəndə ona fasilə verəsiniz, sonra ruhlandırasınız və bacaracağını bildiyinizi göstərəsiniz. KidsHealth əlavə edir ki, tapşırıq çox olan axşamlarda işi hissələrə bölmək və mümkünsə hər saatdan bir 15 dəqiqəlik fasilə vermək kömək edir. Qısa fasilədən sonra təzə baxış çox vaxt kifayət edir.
Sözlər də önəmlidir:
- Yalnız qiyməti yox, səyi tərifləyin. KidsHealth zəhməti və inadkarlığı tərifləməyi tövsiyə edir.
- Tənqidi yumşaq və faydalı edin. "Bu qarmaqarışıqlığı təhvil verə bilməzsən" əvəzinə "Səliqəli yazsan, müəllim fikirlərini daha yaxşı başa düşəcək" deyin.
- Yaxında olun, amma başının üstündə dayanmayın. NASP-ın ümumi qaydası: uşağın uğur qazanması üçün lazım olan ən az köməyi göstərin. Bəzi uşaqlar sadəcə valideyn yaxında olanda daha yaxşı işləyir.
Köməyin harada bitdiyini bilmirsinizsə, valideyn ev tapşırığında nə qədər kömək etməlidir yazısını oxuyun. Uşaq səhv etməkdən qorxursa, səhv etmək qorxusu haqqında bələdçimiz faydalı ola bilər.
Sadə plan kifayət etməyəndə
Böyük və təkrarlanan problemlər üçün NASP uşaqla birlikdə qurulan daha rəsmi plan təsvir edir. Problemi adlandırın (məsələn, başlamazdan əvvəl uzun-uzun şikayət), aydın məqsəd qoyun (məsələn, axşamda ən çox bir dəfə şikayət), məqsədə çatanda nə olacağını razılaşdırın və hər kəsin — valideynlər də daxil — nə edəcəyini yazan qısa "dərs razılaşması" hazırlayın. Planı qurmaqda iştirak edən uşaq onu öz planı kimi hiss edir və plan daha yaxşı işləyir.
NASP yükü bölüşməyi də təklif edir. Valideynlər axşamlara və ya fənlərə görə növbələşə bilər, bəzi uşaqlar isə valideyndən çox böyük bacı-qardaşla və ya başqa ailə üzvü ilə daha yaxşı əməkdaşlıq edir.
Müəllimlə erkən danışın
ABŞ Təhsil Nazirliyi tövsiyə edir ki, uşaq bütün səylərinizə baxmayaraq tapşırıqları etməkdən imtina edirsə, təlimat aydın deyilsə və ya tapşırıq çox çətin, yaxud çox asan görünürsə, müəllimlə əlaqə saxlayasınız. Görüşə əməkdaşlıq ruhu ilə gedin, evdə nə gördüyünüzü danışın, problemin nə olduğunu bilmirsinizsə, bunu da deyin. Uşağın danışdığı ilə müəllimin gördüyü fərqli ola bilər.
Vaxt da bir işarədir. NASP-ın ümumi qaydasına görə, ev tapşırığı hər sinif üçün təxminən 10 dəqiqə çəkir, yəni ikinci sinifdə təxminən 20 dəqiqə. Uşaq mütəmadi olaraq bundan xeyli çox vaxt sərf edirsə, iş yükünü müəllimlə müzakirə edin. Problem həll olunmaz görünürsə, NASP məktəb psixoloqu ilə də danışmağı məsləhət görür.
Puvita burada necə kömək edir
Puvita yeni mübahisə yaratmadan rutini daha görünən edə bilər. PIN ilə qorunan valideyn zonasında gündəlik ekran vaxtı limiti və sakit saatlar qura bilərsiniz ki, oyunlar dərs vaxtı ilə yarışmasın. Gündəlik tapşırıqlar da verə bilərsiniz: uşaq "Etdim" basır, siz təsdiqləyirsiniz, uşaq Kubok və Qızıl qazanır. Uşağın məktəbi və ya kursu Puvita mərkəz portalından istifadə edirsə, müəllim ev tapşırığını yerləşdirir, uşaq onu edildi kimi qeyd edir, müəllim isə qiymətləndirir.
Tez-tez verilən suallar
Uşaq niyə hər axşam dərs üstündə mübahisə edir?
Adətən tək səbəb olmur. Tapşırıq çətin və ya anlaşılmaz ola bilər, uşaq yorğun ola bilər, ya da dərs vaxtı artıq gündəlik mübahisəyə çevrilib. Davamlı çətinlik bəzən öyrənmə, diqqət, görmə və ya eşitmə problemi ilə də bağlı ola bilər — müəllimlə danışmağa dəyər.
Uşaq dərs etmirsə, onu cəzalandırmaq lazımdırmı?
Əvvəlcədən birlikdə razılaşdırılmış sadə plan o anda deyilən hədələrdən daha yaxşı işləyir. ABŞ Məktəb Psixoloqları Milli Assosiasiyası qeyd edir ki, təkcə mükafat və ya cəza çox vaxt kifayət etmir, xüsusən diqqət və yaddaşla çətinliyi olan uşaqlarda.
Ev tapşırığı gündə nə qədər vaxt aparmalıdır?
Geniş yayılmış ümumi qayda hər sinif üçün təxminən 10 dəqiqədir, yəni üçüncü sinifdə təxminən 30 dəqiqə. Uşaq mütəmadi olaraq bundan xeyli çox vaxt sərf edirsə, iş yükü barədə müəllimlə danışın.
Uşaq dərs vaxtı ağlayıb əsəbləşəndə nə etməli?
Dayanın və uşağa qısa fasilə verin. Sonra birlikdə masaya qayıdın, onu ruhlandırın və bacaracağına inandığınızı göstərin. Hamı əsəbi olanda mübahisə etmək tapşırığı bitirməyə demək olar heç vaxt kömək etmir.
Ev tapşırığı problemi barədə müəllimlə nə vaxt danışmaq lazımdır?
Problemdən şübhələnən kimi, xüsusən uşaq səylərinizə baxmayaraq imtina edirsə, təlimat aydın deyilsə və ya tapşırıq çox çətin, yaxud çox asan görünürsə. Problemi erkən mərhələdə həll etmək daha asandır.
Mənbələr
- National Association of School Psychologists. Homework: A Guide for Parents (2010). baxılıb: .
- U.S. Department of Education. Helping Your Child with Homework (2005). baxılıb: .
- Nemours KidsHealth. Top 10 Homework Tips. baxılıb: .
- Nemours KidsHealth. Helping Your Gradeschooler With Homework. baxılıb: .
- Frontiers in Psychology (PubMed Central). Effects of Parental Autonomy Support and Teacher Support on Middle School Students' Homework Effort: Homework Autonomous Motivation as Mediator (2019). baxılıb: .
Bu yazı necə hazırlanıb
Bu yazı yuxarıdakı mənbələr əsasında AI-nın köməyi ilə yazılıb və redaksiya qaydalarımız üzrə avtomatik yoxlanıb. Bu, ümumi məlumatdır, tibbi, hüquqi və ya psixoloji məsləhət deyil. Səhv görsəniz, support@puvita.io ünvanına yazın, düzəldək. Necə yazırıq.